Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
[ X ]
Wersja polska Wersja angielska

Przyroda Ptaki

Oddziaływanie na ornitofaunę

Oddziaływanie farm wiatrowych na ptaki jest przedmiotem wielu badań zagranicznych i krajowych. W literaturze przedmiotu wymienia się następujące trzy rodzaje potencjalnych oddziaływań:

 

  • możliwość śmiertelnych zderzeń z elementami wiatraków – rotorem lub wieżą,

  • utratę lub fragmentację siedlisk lęgowych i/lub żerowiskowych lub wypoczynkowych,

tworzenie efektu bariery dla ptaków migrujących sezonowo lub okresowo, lokalnie pomiędzy żerowiskami i lęgowiskami.


Śmiertelność ptaków w wyniku zderzeń z wiatrakami

Ocena zagrożenia, jakie dla ptaków niesie możliwość zderzenia z elektrowniami wiatrowymi jest niezwykle trudna. Pomimo wielu badań prowadzonych na różnych farmach wiatrowych na całym świecie, nie udało się wypracować uniwersalnych modeli, które pozwalałyby w sposób jednoznaczny określić skalę takiego zagrożenia. Liczba ptaków ginących na farmach wiatrowych uzależniona jest bowiem od bardzo wielu czynników, spośród których najważniejsze to:

 

  • lokalizacja farmy wiatrowej względem terenów o szczególnie częstym i licznym występowaniu ptaków,

  • charakter występowania ptaków na danym terenie – lęgowiska, żerowiska, miejsca wypoczynku, trasy migracyjne sezonowe lub stałe,

  • wielkości parku wiatrowego - liczby elektrowni wiatrowych, odległości pomiędzy poszczególnymi turbinami, sposobu rozmieszczenia turbin w przestrzeni,

  • rodzaj zastosowanych elektrowni wiatrowych – wysokość wieży, rodzaj wieży (tabularny, kratowany), średnica rotora, szybkość i częstość obrotów,

  • pogoda, pora dnia, widoczność,

  • gatunek ptaków,

  • sposób oświetlenia farmy oraz jej otoczenia.

Problem śmiertelnych zderzeń ptaków z elektrowniami wiatrowymi został zauważony w latach 90 w Stanach Zjednoczonych, kiedy to na największej ówcześnie funkcjonującej farmie wiatrowej, zlokalizowanej w Altamont Pass w Kalifornii, odnotowano duże ilości ptaków, zwłaszcza drapieżnych, zabijanych w wyniku zderzeń z elektrowniami wiatrowymi. Dane uzyskane na tej farmie na długi czas stały się podstawą do oceny ryzyka zderzeń ptaków, zwłaszcza drapieżnych, z elektrowniami wiatrowymi. Niestety, dane te są całkowicie nieadekwatne w odniesieniu do badań prowadzonych dla współczesnych parków wiatrowych. Farma wiatrowa w Altamont Pass składa się bowiem z 5 700 małych (18 m wysokości i 18 m średnicy wirnika), szybkoobrotowych (60 obrotów na minutę) wiatraków, rozmieszczonych na powierzchni 100 km2, podczas gdy współczesne farmy wiatrowe składają się z wysokich (90-120 m wysokości i 60-80 m średnicy wirnika), wolnoobrotowych (do 18 obrotów na minutę) wiatraków, rozmieszczonych na znacznie mniejszych powierzchniach i oddalonych od siebie o 400 – 1000 m. Różnice w oddziaływaniu tak różnych farm wiatrowych na ptaki prezentuje poniższy wykres.

 

 

                                Wykres Wyniki badań zderzeń drapieżników na farmach amerykańskich

Wyniki badań
                                 (Sterner i inni 2007)

 

 

Niemal wszystkie większe farmy wiatrowe budowane w okresie ostatnich 10 lat w Polsce i na świecie podlegają badaniom monitoringowym pod kątem śmiertelności ptaków. Pomimo tego, nie udało się zebrać kompletnych danych, pozwalających na ustalenie wiarygodnych kryteriów oceny zagrożenia śmiertelnością ptaków. Wynika to przede wszystkim z fragmentaryczności danych zebranych w terenie w bardzo zróżnicowanych lokalizacjach, różnymi metodami i z bardzo różną intensywnością (Hotker i inni 2006). Otrzymywane wyniki, udostępniane w wielu opublikowanych i nieopublikowanych analizach, są w związku z tym bardzo zróżnicowane:

 

  • USA, Minnesota - 73 turbiny (ustawione co 90-180 m) - 2 lata obserwacji - 11 martwych ptaków (Higgins i in. 2007),

  • 4724 turbiny na 18 różnych farmach (Sterner i in. 2007 - dane z 14 publikacji różnych autorów z różnych krajów): roczne kolizyjności ptaków drapieżnych na jedną turbinę - na 9 farmach 0,00 (słownie: zero), a na pozostałych, nie zerowych: 0,012 - 0,036 - 0,050 - 0,007 - 0,050 i 0,023, słynne Altamon Pass,1 - 0,176 - 0,048, - 0

  • Park Wiatrowy Wybelsumer Polder - zima/wiosna 2004 roku - biuro FROELICH & SPORBECK przez 22 dni prowadziło poszukiwania martwych ptaków pod wszystkimi obiektami elektrowni wiatrowych w Wybelsumer Polder. Pomimo niekiedy 1 800 jednocześnie odpoczywających osobników gęsi, stwierdzono jedynie jedną zdechłą gęś gęgawę. Liczba pozostałych znalezionych zdechłych ptaków, czyli 12 znajdujących się w stanie silnego rozkładu albo usuniętych przez padlinożerców (czapla siwa, kaczka krzyżówka, kaczka krakwa, myszołów zwyczajny, bażant, mewa śmieszka), również była w normie.

Utrata siedlisk

Budowa farmy wiatrowej na terenach lub w pobliżu terenów, które ptaki migrujące wykorzystują jako tereny wypoczynkowe i żerowiskowe, często rodzi obawy, iż realizacja inwestycji może przyczynić się do utraty tych siedlisk.

 

W świetle dostępnych wyników prowadzonych dotychczas badań budowa farmy wiatrowej nie musi pociągać za sobą znaczącego oddziaływania inwestycji na ptaki w tym zakresie. Znaczące oddziaływanie oznaczałoby bowiem trwałe wypłoszenie ptaków z danego terenu i w konsekwencji zmianę stałych tras ich migracji na takie, które miałyby znaczący wpływ na ich kondycję, a w konsekwencji na zdolności rozrodcze, czy zdolność przeżycia. Biorąc pod uwagę fakt, iż trasy migracyjne ptaków wynoszą ponad tysiąc kilometrów, rezygnacja z terenów żerowiskowych czy wypoczynkowych na obszarze o powierzchni kilkuset ha, zajętym pod farmę wiatrową, nie powinna mieć właściwie żadnego znaczenia. Co więcej, obecność elektrowni wiatrowych nie musi wcale oznaczać, że ptaki zrezygnują z danego terenu jako miejsca żerowania czy wypoczynku.

 

Istnieje wiele opinii naukowych oraz wyników badań pokazujących, w jakim stopniu elektrownie wiatrowe mogą oddziaływać na ptaki. Najczęściej przywoływane przez naukowców, to:

 

  • „odpychający” efekt elektrowni wiatrowych zauważa się już w odległości od 250 m od turbiny, zagęszczenie lęgowe ptaków wróblowatych spada w odległości 200 m od turbiny, a w strefie 40 m gnieździ się przeszło 4-krotnie mniej ptaków niż na terenach oddalonych od siłowni o więcej niż 200 m

  • odstraszające oddziaływanie siłowni na ptaki żerujące i odpoczywające na terenach otwartych, głównie ptaki siewkowe, kaczki i gęsi, zauważalne jest nieco wyraźniej w porównaniu do awifauny lęgowej, dystans ten wynosi zazwyczaj od 200 m do 500 m

  • ptaki przelatujące przez tereny, na których zlokalizowane są farmy wiatrowe, omijają turbiny, zmieniając kierunek lotu w płaszczyźnie poziomej lub pionowej. Zachowanie to stanowi z kolei czynnik zmniejszający ryzyko kolizji i obniża wskaźnik śmiertelności ptaków wykorzystujących przestrzeń na obszarze farmy wiatrowej.

Badania przeprowadzone na potrzeby kreowania dalszej polityki w odniesieniu do energetyki wiatrowej w Wielkiej Brytanii, których celem było określenie faktycznego wpływu turbin na ptactwo, wykazały, że:

 

  • ptaki w pobliżu turbin żyją w niewielkich stadach – przyczyną takiego zjawiska może być unikanie przez nie terenów, które sąsiadują z turbinami

  • ptaki zachowują bezpieczną odległość od turbin.

Zaobserwowano również, że to nie efekt posadowienia turbin, ani także ich ilość oraz gabaryty, wpływają na wielkość populacji ptaków występujących w ich pobliżu, ale znajdujące się w sąsiedztwie roślinność i uprawy, które stanowią ich środowisko życia. Dowodem na to może być również fakt zaobserwowania na gondolach elektrowni wiatrowych w Danii kilku gniazd sokołów.

 

 

Efekt bariery

Jednym z czynników zagrożenia, istotnym z punktu widzenia oceny oddziaływania farm wiatrowych na środowisko, może być efekt utworzenia przez turbiny wiatrowe bariery dla ptaków migrujących na danym terenie.

 

Ciekawym przykładem badań przeprowadzanych w tym zakresie jest monitoring tras przelotów migrujących gęsi nad morską farmą wiatrową Nystad, zlokalizowaną u wybrzeży Danii, prowadzony metodą radarową od 2005 roku. Corocznie w okresach wędrówek sezonowych jesiennych i wiosennych nad terenem farmy przelatuje ok. 200 000 – 300 000 osobników gęsi (Kahlert 2005, Petersen AT al. 2006). Monitoring wykazał, że farma wiatrowa jest rozpoznawana ptaki, które nadkładają ok. 500 metrów w stosunku do swoich pierwotnych tras, by ją ominąć. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż trasa migracyjna pokonywana przez gęsi wynosi ponad 1400 km, 500 metrów stanowi dodatkowy, lecz niezauważalny wysiłek energetyczny dla ptaków, który nie ma znaczenia dla ich kondycji. Dopiero konieczność omijania blisko 100 podobnych obiektów mogłaby wpłynąć na zauważalny ubytek masy ptaków, choć wynosiłby on zaledwie 1 % (Masden at al. 2009).

 

 

Literatura:

  1. Band W., Madders M., Whitfield D.P. 2007. Developing field and analytical methods to assess avian collision risk at wind farms. [W:] De Lucas M, Janss G.F.E. & Ferrer M. (eds). Birds and Windfarms: Risk Assessment and Mitigation. Quercus, Madrid. ss. 259-275

  2. Barcay R.M.R., Baerwald E.F., Gruver lC. 2007. Variation in bat and bird fatalities at wind energy facilities: accessing the effect of rotor size and tower height. Can. lZool. 85: 381-387.

  3. Bibby C.J. 2004. Bird diversity survey methods. Pp. 1-15 In: Sutherland W.J., Newton I. & Green R.E. (eds). Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques. Oxford University Press, Oxford.

  4. BirdLife International 2004. Birds in Europe: population estimates, trends and conservation status. Bird Life International, Cambridge, UK.

  5. Błaszkowska B. & Chylarecki P. (red.) 2004. Ostoje ptaków o randze europejskiej w Polsce. OTOP, Warszawa.

  6. Buckland S.T., Anderson D.R., Burnham K.P., Laake J.L., Borchers D.L. & Thomas L. 2001. Introduction to Distance Sampling. Oxford University Press, Oxford.

  7. Chamberlain D., Freeman S., Rehfisch M., Fox, T. & Desholm M. 2006. Appraisal of Scottish Natural Heritage’s wind farm collision risk model and its application. BTO research report 401. Thetford, UK.

  8. Chamberlain, D., Rehfisch, M.R., Fox, A.D., Desholm, M., Anthony, S.J. 2006. The effect of avoidance rates on bird mortality predictions made by wind turbine collision risk models. Ibis 148: 5198-5202.

  9. Chylarecki P., Jawińska D. & Kuczyński L. 2006. Monitoring pospolitych ptaków lęgowych – raport z lat 2003- 2004. OTOP, Warszawa.

  10. Drewitt A.L., Langston R.H.W. 2006. Assessing the impacts of wind farms on birds. Ibis 148: 29-42.

  11. Erickson W. 2006. Pre-construction avian studies for wind projects: objectives, methods, metrics. Presentation, Audubon California & American Wind Energy Association Conference; Los Angeles, CA; 10-11 January 2006.

  12. Everaert J. & Stienen E.W.M. 2007. Impact of wind turbines on birds in Zeebrugge (Belgium): Significant effect on breeding tern colony due to collisions. Biodiversity and Conservation 16: 3345-3359.

  13. Everaert J. 2003. Windturbines en vogels in Vlaanderen: voorlopige onderzoeksresultaten en aanbevelingen.Natuur.oriolus 69(4): 145-155.

  14. Głowaciński Z. (red.) 2001. Polska czerwona księga zwierząt - kręgowce. PWRiL, Warszawa.

  15. Hagemeijer W.J.M. & Blair M. (eds) 1997. The EBCC Atlas of European Breeding Birds: Their Distribution and Abundance. T.& A.D. Poyser, London.

  16. Hotker H., Thomsen, K.-M., Jeromin H. 2006. Impacts on biodiversity of exploitation of renewabie energy sources: the example of birds and bats - facts, gaps in knowledge, demands for further research, and ornithological guidelines for the development of renewabie energy exploitation. Michael-Otto-Institut im NABU, Bergenhusen.

  17. Kunz T.H., Arnett E.B., Cooper B.M., Erickson W.P., Larkin R.P., Mabee T., Morrison M.L., Dale Strickland M., Szewczak LM, 2007. Assessing Impacts of Wind-Energy Development on Nocturnally Active Birds and Bats: A Guidance Document. Journal of Wildlife Management 71: 2449-2486.

  18. Langston R.H.W., Pullan f.D. 2003. Wind farms and birds: an analysis of the effects of wind farms on birds, and guidance on environmental assessment criteria and site selection issues. Report written by Birdlife International on behalf of the Bern Convention. Council Europe Report T-PVSj Inf.

  19. Lekuona J., Ursua C. 2007. Avian mortality in wind power plants of Navarra (Northern Spain)”. w: Birds and wind farms. Risk Assessment and Mitigation. Wyd. Quercus, Madrid

  20. PSEW 2008. Wytyczne w zakresie oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki. Szczecin.

  21. Pugacewicz E. 1997. Ptaki lęgowe Puszczy Białowieskiej. PTOP, Białowieża. Sidło P.O.,

  22. Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G. & Chylarecki P. (red.) 2007. Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

  23. SNH (Scottish Natural Heritage) 2000. Guidance – Windfarms and birds: Calculating a theoretical risk assuming no avoiding action. SNH. Edinburgh.

  24. Stewart G.B., Pullin A.S. & Coles C.F. 2007. Poor evidence-base for assessment of windfarm impacts on birds. Environmental Conservation 34: 1-11.

  25. Tomiałojć L. & Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski: rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP "pro Natura", Wrocław.

  26. Tucker V.A. 1996. Using a collision model to design safer wind turbine rotors for birds. Journal of Solar Energy Engineering 118: 263-269.

  27. Winkelman J. 1992. De invloed van de Sep-proefwindcentrale te Oosterbierum (Fr) op vogels, 1: aanvaringsslachtoffers, 2: nachtelijke aanvaringskansen, 3: aanvlieggedrag overdag, 4: verstoring. RIN rapport 92/2-5. Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek (IBN-DLO), Arnhem.

  28. Wojciak J., Biaduń W., Buczek T. & Piotrowska M. (red.) 2005. Atlas ptaków lęgowych Lubelszczyzny. LTO, Lublin.

cofnij
Partnerzy:
Copyright © 2017 FNEZ - Fundacja na rzecz Enegeryki Zrównoważonej
Elektrownie wiatrowe, farmy wiatrowe, oceny oddziaływania na środowisko